Bubuka
Wilujeng enjing sadayana! Dina danget ieu, urang baris ngulik ngeunaan salah sahiji wangun puisi Sunda anu unik tur ngirut, nyaeta sisindiran. Sisindiran teh lain saukur pantun biasa, tapi oge ngandung siloka jeung piwuruk anu luhur. Hayu urang guar leuwih jero!
Konsep Utama Sisindiran
Sisindiran asalna tina kecap "sindir", anu hartina omongan anu henteu togmol atawa langsung. Jadi, sisindiran teh mangrupa ukar-ukaran basa anu dibalibirkeun pikeun nepikeun maksud anu tangtu. Ieu wangun puisi miboga dua bagian utama:
- Eusi (content): Bagian anu ngandung maksud utama anu hayang ditepikeun.
- Cangkang (shell): Bagian panutup anu miboga sora tungtung anu sarua jeung eusi, sarta digunakeun pikeun ngabungkus eusi.
Numutkeun wangunna, sisindiran dibagi jadi tilu golongan:
- Paparikan: Cangkang jeung eusi diwangun ku opat padalisan (jajar), jumlah engang dina unggal padalisan sarua. Conto:
Cau naon cau kulutuk,
Dihakan ku caruluk.
Bau naon bau naon,
Sakieu mah geus panggupyak.
(Cau naon cau kulutuk,
Dimakan oleh caruluk.
Bau apa bau apa,
Segitu mah sudah ketahuan.) - Rarakitan: Cangkang jeung eusi diwangun ku dua padalisan (jajar), jumlah engang dina unggal padalisan sarua, aya kecap anu dibalikan deui. Conto:
Sing getol nginum jamu,
Ngarah séhat awak urang.
Sing getol néangan élmu,
Ngarah pinter salawasna.
(Rajin minum jamu,
Agar sehat badan kita.
Rajin mencari ilmu,
Agar pintar selamanya.) - Wawangsalan: Sisindiran anu eusina diwakilan ku hiji barang atawa kaayaan anu kudu ditebak. Conto:
Belah kai di Cililin,
éta téh... (Papais).
(Belah kayu di Cililin,
itu teh... (Papais - sejenis kue yang dibungkus daun pisang).)
Analisis jeung Penerapan Sisindiran
Sisindiran lain saukur pikeun heureuy atawa silih sindir, tapi ogé dipaké dina rupa-rupa kaayaan, saperti dina upacara adat, seni pintonan (degung, jaipongan), atawa dina paguneman sapopoé. Kamampuh nyieun jeung napsirkeun sisindiran nunjukkeun kaparigelan dina ngagunakeun basa jeung mikir sacara kreatif.
Conto penerapan dina paguneman sapopoé:
A: "Kamana atuh meni geuwat-geuwat?"
B: "Ka Bandung meuli tahu, hayang geura tepung jeung anjeun." (Sisindiran rarakitan, ngagambarkeun rasa sono)
Rangkuman
Sisindiran mangrupa wangun puisi Sunda anu ngirut tur euyeub ku makna. Ngaliwatan sisindiran, urang bisa nepikeun maksud kalawan lemes, pikaresepeun, tur ngandung siloka. Muga hidep sadayana tiasa ngamumule ieu kabeungharan basa Sunda!