Pendahuluan
Sugeng para siswa ingkang kinasih! Ing dinten punika, kita badhe nyinau babagan salah satunggaling tembang macapat ingkang adi luhung, inggih punika Dhandhanggula. Tembang menika misuwur kanthi kaendahanipun lan gadhah piwulang ingkang jero tumrap gesang. Dhandhanggula asring dipunginakaken kangge ngandharaken katresnan, kabagyan, lan ugi pitutur.
Konsep Utama Tembang Dhandhanggula
Dhandhanggula menika salah satunggaling saking sewelas tembang macapat. Tembang macapat inggih menika puisi tradisional Jawa ingkang kaiket dening guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu. Dhandhanggula gadhah teges 'pangarep-arep ingkang manis' utawi 'kasenengan'.
- Guru Gatra: Cacahing larik (baris) saben pada (bait). Dhandhanggula gadhah 10 gatra.
- Guru Wilangan: Cacahing wanda (suku kata) saben gatra. Guru wilangan Dhandhanggula inggih menika: 10, 10, 8, 7, 9, 7, 6, 8, 12, 7.
- Guru Lagu: Tibaning swara (vokal) ing pungkasaning gatra. Guru lagu Dhandhanggula inggih menika: i, a, e, u, i, a, u, a, i, a.
Supados langkung gamblang, sumangga dipun gatosaken tuladha gatra Dhandhanggula ing ngandhap menika:
"Lamun sira anggeguru kaki (10i)
Amiliha manungsa kang nyata (10a)
Ingkang becik martabate (8e)
Sarta kawruh ing agami (7u)
Kang bisa amuruk ing laku (9i)
Sarta kang wus nglakoni (7a)
Natenan ing guru (6u)
Nggugu ing rasaning driya (8a)
Kang kanggo dhasar wahyuning Allah (12i)
Kang linulus ing ngelmi (7a)"
Terjemahan:
"Jika kamu berguru nak (10i)
Pilihlah manusia yang nyata (10a)
Yang baik martabatnya (8e)
Serta memiliki ilmu agama (7u)
Yang bisa mengajarkan tingkah laku (9i)
Serta yang sudah melaksanakan (7a)
Menetap pada guru (6u)
Percaya pada suara hati (8a)
Yang menjadi dasar wahyu dari Allah (12i)
Yang diluluskan dalam ilmu (7a)"
Analisis lan Penerapan
Tembang Dhandhanggula asring dipunginakaken kangge ngandharaken macem-macem perkawis, saking katresnan ngantos piwulang moral. Ing Serat Wedhatama, pupuh Dhandhanggula ngemot piwulang babagan cara nglampahi gesang ingkang leres lan migunani. Kaendahan basa lan titilaras ingkang manis ndadosaken tembang menika gampil dipuntampi lan dipunkelingi.
Conto penerapan Dhandhanggula ing gesang padintenan inggih menika nalika kita paring pitutur dhateng rencang kanthi cara ingkang alus lan ngremenaken. Utawi, nalika kita ngungkapaken raos katresnan dhateng tiyang ingkang dipuntresnani kanthi tembang ingkang endah.
Rangkuman
Tembang Dhandhanggula menika salah satunggaling warisan budaya Jawa ingkang ageng pigunanipun. Kanthi nyinau Dhandhanggula, kita saged nglestarekaken budaya, nambah kawruh babagan basa lan sastra, sarta pikantuk piwulang ingkang migunani kangge nglampahi gesang. Mugi-mugi kanthi sinau menika, para siswa saged langkung ngremeni lan nglestarekaken budaya Jawa.