Pendahuluan
Sugeng para siswa kelas 11 ingkang kinasih! Ing dinten punika, kita badhe ngrembak sesarengan babagan salah satunggaling kagungan budaya Jawa ingkang adi luhung, inggih punika Tembang Macapat Pocung. Tembang Pocung punika boten namung sekadar geguritan, nanging ugi ngandhut piwulang filosofi ingkang jero babagan gesang.
Konsep Utama Tembang Macapat Pocung
Tembang Macapat punika salah satunggaling wujud puisi tradisional Jawa ingkang kaiket dening aturan guru gatra, guru wilangan, lan guru lagu. Saben tembang macapat gadhah watak lan ginanipun piyambak-piyambak. Tembang Pocung gadhah watak sembrana, guyon, lan ngece. Asring dipunginakaken kangge medharaken pitutur ingkang entheng lan gampil dipuntampi.
Guru Gatra: Cacahing larik (baris) saben pada (bait). Tembang Pocung gadhah 4 gatra.
Guru Wilangan: Cacahing wanda (suku kata) saben gatra. Guru wilangan tembang Pocung inggih punika: 12, 6, 8, 12.
Guru Lagu: Tibaning swara (vokal) ing pungkasaning gatra. Guru lagu tembang Pocung inggih punika: u, a, i, a.
Dadi, paugeranipun tembang Pocung inggih punika:
- Gatra: 4
- Wilangan: 12u, 6a, 8i, 12a
Analisis lan Penerapan
Kangge langkung nggampilaken pamahaman, sumangga dipun gatosaken tuladha tembang Pocung ing ngandhap punika:
Ngelmu iku kalakone kanthi laku (12u)
Lekase lawan kas (6a)
Tegese kas nyantosani (8i)
Setya budya pangekese dur angkara (12a)
Tegesipun (terjemahannya): Ilmu itu diperoleh dengan tindakan nyata, dimulainya dengan kemauan keras. Artinya, kemauan keras itu menguatkan. Kesetiaan budi (pekerti) adalah penakluk keburukan.
Saking tuladha kasebut, kita saged mangertosi bilih tembang Pocung punika sanajan katon prasaja, nanging ngandhut piwulang ingkang ageng. Tembang punika ngemutaken kita bilih ngelmu punika boten cekap namung dipunsinau, nanging ugi kedah dipun lampahi kanthi tumemen lan kanthi budi pekerti ingkang sae.
Penerapan: Tembang Pocung saged dipunginakaken kangge medharaken maneka warni babagan, wiwit saking pitutur, kritik sosial, dumugi geguyonan. Kanthi paugeran ingkang cekak aos, tembang Pocung nggampilaken sinten kemawon kangge ngungkapaken gagasan lan raosipun.
Rangkuman
Tembang Macapat Pocung punika minangka salah satunggaling wujud kabudayan Jawa ingkang gadhah aji inggil. Kanthi watakipun ingkang sembrana lan ngece, tembang Pocung saged dados sarana kangge medharaken pitutur lan gagasan kanthi cara ingkang nyenengaken lan gampil dipuntampi. Mugi-mugi lumantar pasinaon dinten punika, para siswa saged langkung nresnani lan nguri-uri kabudayan Jawa.