Pendahuluan
Wilujeng enjing, sadayana! Dina danget ieu, urang bakal ngulik ngeunaan pupuh, salah sahiji warisan seni Sunda anu kacida luhungna. Pupuh lain saukur tembang, tapi ogé mangrupa ungkapan rasa, pikiran, jeung ajén-inajén kahirupan. Hayu urang guar leuwih jero ngeunaan pupuh ieu!
Konsep Utama Pupuh
Naon ari Pupuh téh? Pupuh nyaéta wangun puisi tradisional Sunda anu kauger ku aturan guru wilangan jeung guru lagu. Guru wilangan nyaéta jumlah engang (suku kata) dina unggal padalisan (baris), sedengkeun guru lagu nyaéta sora vokal dina tungtung unggal padalisan. Ieu aturan téh ngajadikeun pupuh mibanda wirahma anu mandiri tur éndah.
Jenis-jenis Pupuh: Aya 17 rupa pupuh anu dibagi jadi dua golongan gedé, nyaéta Sekar Ageung jeung Sekar Alit. Sekar Ageung ngawengku pupuh Kinanti, Asmarandana, Sinom, Dangdanggula, jeung Gambuh. Ieu pupuh biasana dipaké pikeun ngagambarkeun hal-hal anu agung jeung serius. Contona:
- Kinanti: Ngagambarkeun rasa kanyaah, kaasih, atawa miharep. Conto: Budak leutik bisa ngapung (Anak kecil bisa terbang)
- Asmarandana: Ngagambarkeun rasa birahi, deudeuh, atawa cinta. Conto: Eling-eling mangka éling (Ingatlah, ingatlah selalu)
Sekar Alit ngawengku pupuh Balakbak, Ladrang, Pucung, jeung sajabana. Ieu pupuh biasana dipaké pikeun ngagambarkeun hal-hal anu hampang jeung heureuy. Contona:
- Pucung: Ngagambarkeun rasa heureuy, pikaseurieun, atawa nasehat anu lucu. Conto: Aya hiji sato géd é pisan (Ada seekor binatang yang sangat besar)
Analisis jeung Penerapan Pupuh
Nalika Ngawangun Pupuh: Pikeun ngawangun pupuh, urang kudu merhatikeun aturan guru wilangan jeung guru laguna. Salian ti éta, urang ogé kudu milih kecap-kecap anu merenah tur mibanda rasa éstétika. Contona, dina pupuh Kinanti anu guru wilangan jeung guru laguna 8-u, 8-i, 8-a, 8-i, 8-a, 8-i, urang bisa nyieun padalisan saperti kieu: "Ka Bandung abdi miang (8-a)".
Pupuh dina Kahirupan Sapopoé: Pupuh teu ngan ukur aya dina seni pagelaran, tapi ogé bisa dipaké dina kahirupan sapopoé. Contona, urang bisa ngagunakeun pupuh pikeun nepikeun nasehat ka babaturan, ngagambarkeun rasa kanyaah ka kolot, atawa ngébréhkeun rasa syukur ka Gusti Nu Maha Suci. Conto: Dina pupuh Sinom, urang bisa nyieun nasehat ngeunaan pentingna diajar pikeun ngahontal cita-cita.
Rangkuman
Pupuh mangrupa salah sahiji kabeungharan seni Sunda anu kacida pentingna pikeun dimumulé. Ku cara ngulik pupuh, urang teu ngan ukur diajar ngeunaan aturan jeung wirahma, tapi ogé diajar ngeunaan ajén-inajén kahirupan anu aya dina unggal tembangna. Hayu urang lestarikeun pupuh salaku warisan karuhun anu moal aya nilaina!